3 مارس 2025- محققان روش جدیدی را کشف کردند که در آن کبد مصرف قند و چربی خود را تنظیم می کند. این به طور بالقوه می تواند اثربخشی داروهای کاهش وزن و دیابت را افزایش دهد.

بسیاری از افرادی که سعی کرده اند با کاهش کالری دریافتی خود، وزن بدنشان را کاهش دهند، با این واقعیت خسته کننده آشنا هستند که در برخی مواقع، بدن از کاهش وزن خودداری می کند. زیرا کاهش دریافت کالری را حس می کند و در پاسخ به کاهش کالری دریافتی، متابولیسم خود را کاهش می دهد و باعث می شود کالری کمتری نسبت به قبل از رژیم بسوزاند.

این امر به این دلیل اتفاق می افتد که بدن یک تهدید بالقوه گرسنگی را درک می کند و با صرفه جویی در انرژی در حالی که هنوز عملکردهای اساسی را انجام می دهد، سازگار می شود. ممکن است بسیار ناعادلانه به نظر برسد که بدن هدف کاهش وزن را تشخیص ندهد و در عوض با تطبیق با شرایط کم کالری، بر ضد کاهش وزن عمل کند.

اکنون، یک مطالعه ی جدید از محققان دانشگاه جنوب دانمارک، راه ممکنی برای حفظ کالری سوزی حتی با مصرف کالری کمتر شناسایی کرده است.

این کشف می تواند به ویژه برای بیمارانی که از داروهای کاهش وزن یا دیابت مانند Wegovy وOzempic  استفاده می کنند، مهم باشد. بسیاری از افرادی که از این داروها استفاده می کنند متوجه می شوند که پس از کاهش حدود 20 تا 25 درصد وزن بدنشان، کاهش وزن آنها متوقف می شود.

دکتر Kim Ravnskjaer، محقق اصلی و دانشیار گروه بیوشیمی و زیست‌شناسی مولکولی در دانشگاه جنوب دانمارک، گفت: این رکود احتمالاً به دلیل واکنش طبیعی بدن است. معمولاً در ابتدا کاهش وزن خوب پیش می‌ رود، اما پس از این که افراد مقداری از وزنی را که می ‌خواهند کاهش دهند، از دست می ‌دهند، کاهش وزن آنها متوقف می‌شود زیرا متابولیسم بدن با شرایط جدید تطبیق می‌ یابد.

اگر کنترل این سازگاری متابولیک امکان پذیر شود، برای هر فردی که سعی در کاهش وزن دارد، تغییر بزرگی ایجاد خواهد شد. دارویی که می تواند این اثر را خنثی کند، ممکن است مزایای درمان هایی مانند Wegovy را افزایش دهد، که اغلب پس از یک نقطه خاص، تاثیرشان متوقف می شود.

اینجاست که اهمیت مطالعه ی جدید Ravnskjaer و همکارانش که در مجله Cell Metabolism منتشر شده است، روشن می شود.

دکتر Ravnskjaer، توضیح داد: «اگر بتوانیم دارویی بسازیم که به حفظ چربی سوزی یا قند سوزی در سطح بالای اولیه آن در کنار درمان‌های کاهش وزن کمک کند، افراد می ‌توانند به کاهش وزن فراتر از حد معمول ادامه دهند».

با این حال، او تاکید کرد که یافته‌های این تیم در حال حاضر بر اساس مدل‌ های موش است، به این معنی که با آزمایش ‌های انسانی هنوز فاصله زیادی دارد و ابداع درمان‌ های بالقوه حتی در مراحل بعدی قرار دارد.

دکترRavnskjaer ، گفت: «از بینش بدست آمده از آزمایش‌ بر روی موش ها تا ارائه یک دارو به بازار راه درازی در پیش است، اما بدیهی است که تحقیقات ما این پتانسیل را دارد».

زمانی که محققان در حال بررسی عملکرد ژنی به نام Plvap در برخی سلول های کبدی در موش بودند، کشف آنها غیرمنتظره بود.

این تیم از مطالعات قبلی می ‌دانستند که انسان‌ هایی که بدون این ژن متولد می‌ شوند، در متابولیسم لیپید های خود مشکل دارند، ارتباطی که تیم تحقیقاتی قصد بررسی آن را داشت.

مشخص شد که ژن Plvap تغییر متابولیک بدن را از سوزاندن قند به چربی در هنگام روزه داری امکان پذیر می کند، و هنگامی که Plvap خاموش می شود - همانطور که محققان در موش های آزمایشگاهی خود آن را خاموش کردند- کبد تشخیص نمی دهد که بدن ناشتا است و به سوزاندن قند ادامه می دهد.به عبارت دیگر، تیم تحقیقاتی روش کاملا جدیدی را برای تنظیم متابولیسم کبد پیدا کرده است، که ممکن است کاربردهای پزشکی گسترده ای داشته باشد.

دکتر Ravnskjae، گفت: "اگر بتوانیم سوختن قند و چربی توسط کبد را کنترل کنیم، ممکن است بتوانیم اثربخشی داروهای کاهش وزن و دیابت را نیز افزایش دهیم."

فراتر از توانایی جالب خاموش کردن Plvap در "فریب دادن" کبد به این فکر که فرد روزه نیست، محققان چندین موضوع مهم دیگر را در مطالعه خود مشاهده کردند:

1.     سیگنالی که باعث ایجاد تغییرات متابولیک در طول روزه داری می شود از سلول های ستاره ای کبد به جای سلول های هپاتوسیت یا کبدی( فراوان ترین سلول های کبد که مسئول انجام فرآیندهای متابولیک هستند) می آید. این حالت جدیدی از ارتباط سلول به سلول را معرفی می ‌کند و نشان می ‌دهد که سلول‌ های ستاره‌ ای نقشی را در کنترل متابولیسم کبد با هدایت انواعی از سلولهای دیگر ایفا می‌ کنند، که قبلا شناخته نشده بود.

2.     اگرچه چربی به جای کبد به ماهیچه ها هدایت شد، موش ها هیچ اثر منفی نشان ندادند. در واقع، حساسیت آنها به انسولین بهبود یافت و سطح قند خون آنها کاهش یافت.

دکتر Ravnskjaer این را به ویژه هیجان انگیز دانست و گفت: "به خوبی مشخص شده است که افزایش قند خون ممکن است منجر به عوارض مزمن برای افراد مبتلا به دیابت نوع 2 شود. کسب اطلاعات بیشتر در مورد عملکرد Plvap می تواند به دیابتی ها در تنظیم بهتر قند خون در آینده کمک کند. این کشف می تواند پیامدهای گسترده ای داشته باشد، نه فقط برای درمان چاقی، بلکه برای بهبود درک ما از نحوه پردازش چربی و قند در بیماری های متابولیک. در دراز مدت، ممکن است راه های جدیدی برای درمان بیماری هایی مانند دیابت نوع 2 و بیماری استئاتوتیک کبدی باز کند".

این مطالعه چگونه انجام شد؟

تیم تحقیقاتی کشف کردند که ژن Plvap که در متابولیسم لیپیدها در پستانداران نقش دارد، در سلول ‌های ستاره ‌ای در کبد موش ‌ها بیان می‌ شود. این تعجب آور بود زیرا قبلاً ارتباط سلول های ستاره ای با متابولیسم لیپیدها کشف نشده بود.

برای بررسی بیشتر این موضوع، محققان ژن Plvap را در سلول های ستاره ای خاموش کردند و موش ها را تحت نظارت قرار دادند. در ابتدا، آنها ناامید شدند زیرا موش ها کاملاً عادی به نظر می رسیدند، اما وقتی موش ها را وارد فاز روزه داری کردند، همه چیز تغییر کرد. کبد موش‌ها قادر به سوزاندن چربی و تولید کتون نبود، که معمولاً در تمام پستانداران سالم در طول روزه‌ داری اتفاق می ‌افتد. برنامه های متابولیک مسئول این فرآیند به سادگی فعال نشدند. اگرچه چربی از بافت چربی وارد جریان خون شد، اما کبد آن‌ طور که انتظار می‌ رفت آن را جذب نکرد. در عوض، اسیدهای چرب به عضلات اسکلتی هدایت شدند.

دکتر Ravnskjaer، گفت: جالب اینجاست که کبد بدون ژن Plvap نمی ‌داند که بدن روزه ‌دار است. در نتیجه، در فرآیندی که برای متابولیسم کلی مفید به نظر می رسد، به سوزاندن قند ادامه می دهد.

منبع:

https://www.sciencedaily.com/releases/2025/03/250303141253.htm